close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej
  • HISTORIA STOSUNKÓW POLSKO-CHIŃSKICH

  • Bezpośrednie kontakty pomiędzy Polską a Chinami sięgają XVII wieku, to jest działalności Michała Boyma (1612-1659) i pierwszych misjonarzy polskich w Chinach. O bliższych kontaktach politycznych miedzy Polską a Chinami można mówić jednak dopiero w przypadku pierwszych dekad XX wieku.

     

    Chiny uznały niepodległą Polskę dość późno, bo dopiero 27 marca 1920 roku. Początkowo jedyne polskie przedstawicielstwo znajdowało się w Szanghaju (konsulat); w 1919 roku utworzono konsulat w Harbinie (od 1922 delegatura obejmująca całe Chiny, od 1931 roku ponownie konsulat, od 1936 roku konsulat generalny). Placówką w Harbinie kierowali kolejno Michał Morgulec (do 1920), Konstanty Symonolewicz (1920-1922), Karol Pindor (1922-1928), ponownie K. Symonolewicz (1928-1931), Aleksander Kwiatkowski (do 1934) i Jerzy Litewski (1935-1942). Dopiero w marcu 1929 roku utworzono poselstwo przy rządzie Republiki Chin w Nankinie (po 1937 r. przeniesione razem z nim do Chongqingu). Posłami byli: Jerzy Teofil Barthel de Weydenthal (1929-1939), Stanisław Posset (p.o. od 1939), Antoni Poniński (1942-1943) i Jan Fryling. 18 października 1938 roku Polska uznała państwo Mandżukuo. W kwietniu 1939 roku w Warszawie utworzono konsulat generalny Mandżukuo. Uznanie Mandżukuo cofnięto w 1942 roku. Krotko po wybuchu wojny amerykańsko-japońskiej, a wiec po grudniu 1941 roku, władze mandżursko-japońskie zamknęły polski konsulat generalny w Harbinie. Polacy w Mandżurii musieli nosić na ubraniach specjalne numery oraz oznakowania kraju pochodzenia i zostali odizolowani od reszty świata.

     

    W dniu 5 lipca 1945 roku rząd Republiki Chińskiej wycofał uznanie dla rządu RP na emigracji i uznał Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej w Warszawie. Przypuszcza się, iż na decyzję tę miało wpływ uznanie kilka lat wcześniej przez rząd II RP marionetkowego państwa Mandżukuo. Likwidacja polskiej Ambasady, znajdującej się wówczas w Chongqingu przebiegała nie bez trudności w związku krótkim terminem zamknięcia placówki i nakazem opuszczenia w ciągu miesiąca terytorium Chin przez jej personel.

     

    Ambasada reprezentująca nowe władze w Warszawie przeniosła się podobnie jak i inne przedstawicielstwa dyplomatyczne przy Rządzie Narodowym w okresie wojny Japonią do historycznej stolicy Republiki w Nankinie. Tuż po zwycięstwie rewolucji komunistycznej Chinach i proklamowaniu ChRL, w dniu 4 października 1949 roku wezwano do Ministerstwa Spraw Zagranicznych PRL przedstawiciela Ambasady Republiki Chińskiej w Warszawie i przekazano mu stanowisko władz polskich, wedle którego na skutek sytuacji powstałej w Chinach, rząd w Kantonie utracił tytuł do reprezentowania interesów narodu chińskiego.

     

    W związku z tym faktem rząd polski uznał stosunki dyplomatyczne z rządem kantońskim za nie istniejące. Tuż po tym wydarzeniu, polski MSZ skierował w imieniu rządu PRL na ręce premiera Rady Administracyjnej i Ministra Spraw Zagranicznych ChRL - Zhou Enlaia list z propozycją nawiązania stosunków dyplomatycznych na szczeblu ambasad.

    Odpowiedź premiera Zhou Enlaia dotarła do Warszawy 7 października i taka jest oficjalna data oficjalnego nawiązania stosunków dyplomatycznych miedzy PRL a ChRL. Polska była drugim państwem po ZSRR, który otworzył swe przedstawicielstwo dyplomatyczne przy nowych władzach Chin. Charge d'Affaires - Jan Jerzy Piankowski, który został mianowany na to stanowisko 27 października 1949 roku, 23 listopada tegoż roku zainaugurował w Pekinie działalność polskiej misji dyplomatycznej. Formalnie siedzibę naszej placówki przeniesiono z Nankinu do nowej stolicy - Pekinu w lutym 1950 roku. Pół roku później, 12 czerwca 1950 roku, pierwszy ambasador polski w ChRL płk Juliusz Burgin złożył listy uwierzytelniające przewodniczącemu Mao Zedongowi. Pierwszym ambasadorem ChRL w Warszawie, mianowanym na początku 1950 roku był generał Peng Mingzhi. Stronie chińskiej zależało na tym, aby w Polsce jako jednym z największych państw obozu socjalistycznego otworzyć drugą po ZSRR ambasadę. 20 lipca 1950 roku ambasador Peng złożył listy uwierzytelniające prezydentowi Bolesławowi Bierutowi. Na pierwszych przyjęciach w Ambasadach z okazji świąt narodowych  w 1950 roku uczestniczyli: w Ambasadzie Polskiej w Pekinie -  Mao Zedong (pierwszy i jedyny raz), a także premier Zhou Enlai, dowódca chińskiej armii - generał Zhu De oraz inni członkowie najwyższego kierownictwa partyjnego i państwowego; w Ambasadzie ChRL w Warszawie: prezydent Bolesław Bierut, premier Józef Cyrankiewicz oraz najbardziej wpływowi członkowie Biura Politycznego - Jakub Berman oraz Hilary Minc. Obok Ambasad oba państwa otworzyły Konsulaty Generalne. Polska po zamknięciu 14 czerwca 1954 roku swej placówki konsularnej w Tianjinie, otworzyła 15 października tegoż roku nowy konsulat w Szanghaju, a następny 8 maja 1955 roku w Kantonie. ChRL otworzyła swój konsulat generalny 1 grudnia 1958 roku w Gdańsku.

     

    Decydujący wpływ na relacje polsko-chińskie w pierwszej połowie lat 50. miał stopień podległości polityki polskiej i chińskiej od Moskwy oraz gigantyczne problemy wewnętrzne, przed którymi, stanęły oba państwa. Mimo ogromu zadań, jakie w okresie powojennym stanął prze Polska i Chinami, odległości geograficznej, odmienności kulturowo-cywilizacyjnej, wzajemne kontakty rozwijały się, szczególnie na polu kultury.

     

    Pierwszą wizytą na wysokim szczeblu, inaugurującą polsko-chińskie kontakty polityczne, był pobyt w Polsce w drodze powrotnej z Konferencji Genewskiej (26-28 lipca 1954 roku) premiera i Ministra Spraw Zagranicznych ChRL Zhou Enlaia. Było to wówczas znaczące wydarzenie. Strona chińska wyrażała się z dużym uznaniem o działaniach przedstawicieli Polski i ich roli w trakcie obrad Konferencji Genewskiej. Ze względu na udział Polski jako członka w Międzynarodowych Komisjach Kontroli i Nadzoru i Repatriacyjnej w Korei (od 1953 roku) i w rok później w Międzynarodowej Komisji Kontrolnej w Indochinach, rosło zainteresowanie Polską w Chinach i służyło rozszerzeniu współpracy polsko-chińskiej na arenie międzynarodowej, a także przyczyniało się do utrzymywania ściślejszych kontaktów i konsultacji bilateralnych. Niedługo potem nastąpiły kolejne kontakty na najwyższym szczeblu.  Ze strony polskiej było to uczestnictwo w obchodach 5-lecia ChRL delegacji polskiej z I sekretarzem KC PZPR B. Bierutem (28.09-10.10.1954 roku) i jego rozmowy z przywódcami chińskimi.

     

    W dniach 20-21 października 1954 roku przebywała w Polsce chińska delegacja rządowa z wicepremierem, marszałkiem Chen Yi. W konferencji przywódców partii i rządów siedmiu państw obozu w maju 1955 roku w Warszawie, na którym powołano do życia Układ Warszawski, wziął udział w charakterze obserwatora wicepremier i minister obrony narodowej ChRL, marszałek Peng Dehuai. Następowały kolejne kontakty członków kierownictw partii i państwa. Były to wizyty w Warszawie wicepremiera ChRL, marszałka He Longa (20.07.-2.08. 1955 roku) oraz wiceprzewodniczącego ChRL, marszałka Zhu De (30.01.-2.02. 1956 roku). Zapewne najważniejszym wydarzeniem w naszych stosunkach w  dekadzie lat 50. był pobyt w ChRL delegacji KC PZPR z I sekretarzem Edwardem Ochabem, która uczestniczyła w obradach VIII Zjazdu KPCh i jego rozmowy z przywódcami chińskimi (wrzesień 1956 roku) Wywarły one istotny wpływ na postawę zajętą przez kierownictwo ChRL wobec wydarzeń październikowych w Polsce. Po XX Zjedzie KPZR i wydarzeniach październikowych w 1956 r. stosunki wzajemne obu państw uległy ewolucji pod wpływem nieco bardziej równoprawnych relacji Moskwa-Pekin. Ważnymi dla rozwoju wzajemnych stosunków była ponowna wizyta premiera Zhou Enlaia w Warszawie (11-17 stycznia 1957 roku) i jego rozmowy z nowym kierownictwem PZPR z W. Gomułką na czele. Efektem tych rozmów było wypracowane po trudnych dyskusjach wspólne oświadczenie. W dokumencie tym, premier Zhou w imieniu rządu ChRL poparł prawo Polski do granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej. Rozmowy ujawniły pewne rozbieżności w stanowiskach władz obu krajów dotyczące głównie kwestii polityki społeczno-ekonomicznej. Miały one swe źródło w nadchodzących zmianach  w kursie chińskiej polityki wewnętrznej, a zmierzające do „skokowej budowy socjalizmu".

    W kwietniu 1957 roku udał się z rewizytą do ChRL premier J. Cyrankiewicz. Rozmowy koncentrowały się na zdynamizowaniu wzajemnych stosunków. Znalazło to wyraz w wspólnej deklaracji polsko-chińskiej z 11 kwietnia 1957 roku. Nie przyniosły skutku ponawiane wielokrotnie podczas tych wizyt przez stronę polską zaproszenia dla Mao Zedonga do złożenia wizyty w naszym kraju. Wraz ze wzrostem napięcia i rozbieżności na linii Pekin-Moskwa oraz realizowanym w ChRL kursem „Wielkiego Skoku Naprzód" dynamika politycznych kontaktów miedzy Polską a Chinami osłabła. Polskie kierownictwo, a szczególnie W. Gomułka nadzwyczaj negatywnie oceniali posunięcia władz KPCh w sferze gospodarczo-społecznej oraz w polityce międzynarodowej (konflikt w Cieśninie Tajwańskiej, zbrojne incydenty na granicy z Indiami). Wskutek narastających w Chinach problemów wewnętrznych spowodowanych „Wielkim Skokiem" na początku lat 60. ustała niemal całkowicie współpraca gospodarcza. Lata 1962-1969 to okres kiedy polityka wewnętrzna i zagraniczna Polski i ChRL znalazły się na przeciwległych biegunach. Warszawa i Pekin zajmowały w tym czasie zasadniczo odmienne stanowiska w kluczowych kwestiach polityki społeczno-ekonomicznej, jak i polityki zagranicznej. Pierwsza polowa lat 60. przyniosła postępujące ograniczanie stosunków wzajemnych, zmniejszanie zakresu współpracy i obniżanie szczebla kontaktów. Po wejściu Chin w okres „rewolucji kulturalnej" strona chińska zawiesiła wszelkie kontakty polityczne na szczeblu partyjnym i państwowym. W 1967 roku, po odwołaniu chińskiego ambasadora z Polski, wymuszono obniżenie rangi przedstawicielstw dyplomatycznych. Zawieszono kontakty i współpracę we wszystkich obszarach.

     

    Na początku lat 70. władze chińskie podjęły pewne próby odbudowy wzajemnych relacji; chodziło jednak w dużej mierze o nawiązanie współpracy gospodarczej. W sierpniu 1970 roku, po trzech latach nieobecności, kierownictwo Ambasady w Warszawie objął nowy ambasador Yao Guang. W listopadzie tegoż roku Polska mianowała swego nowego ambasadora w ChRL. W latach poprzedzających śmierć Mao Zedonga (1976) nie nastąpiła jednak znacząca poprawa stosunków. Niewątpliwy wpływ miały na to ostre walki frakcyjne w kierownictwie KPCh oraz polityczne zbliżenie Chin ze Stanami Zjednoczonymi. Po zainicjowaniu w 1978 roku programu „reform i otwarcia" nastąpiły także zasadnicze zmiany w chińskiej polityce zagranicznej. Odejście od maoistowskiej konfrontacyjnej teorii „trzech światów" umożliwiło stopniową normalizację stosunków z krajami takimi jak Polska. Oficjalnym sygnałem zmiany było zdanie jakie po raz pierwszy od ponad dwóch dekad znalazło się w exposé premiera ChRL na czerwcowej I sesji OZPL VI kadencji w 1983 roku. Zhao Ziyang stwierdził w nim, ze naród chiński żywi przyjazne uczucia wobec narodów Europy Wschodniej, docenia ich osiągnięcia i doświadczenie w budownictwie socjalistycznym oraz postęp dokonany w różnych dziedzinach w rozwoju naszych stosunków bilateralnych. W owym czasie najistotniejszym dla Polski okazał się w tym aspekcie zdecydowany sprzeciw ChRL wobec potencjalnej interwencji zbrojnej ZSRR w naszym kraju po 13 grudnia 1981 roku. Wobec sankcji nałożonych wówczas na PRL przez administrację Ronalda Regana, strona chińska udzieliła Polsce znacznej pomocy finansowej na poprawę dramatycznej sytuacji jeśli chodzi o zaopatrzenie w żywność. Władze polskie i polska dyplomacja zaczęły z kolei wspierać wysiłki podejmowane na rzecz normalizacji stosunków na linii Pekin-Moskwa.

     

    W maju 1983 roku złożył pierwszą od dwudziestu lat „nieoficjalną" wizytę w Warszawie wiceminister spraw zagranicznych ChRL Qian Qichen. Dokonano wówczas wymiany poglądów na sytuację międzynarodową i omówiono perspektywy rozwoju stosunków bilateralnych. Wizyta ta  przygotowała warunki do pierwszego od 21 lat spotkania szefów dyplomacji obu krajów na dorocznej sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku jesienią 1983 roku. W 1985 roku z oficjalną wizytą przebywał w Pekinie wiceminister spraw zagranicznych PRL Ernest Kucza. W czasie rozmów z swym odpowiednikiem Qian Qichenem i ministrem spraw zagranicznych ChRL Wu Xueqianem dokonano szczegółowego przeglądu całokształtu stanu stosunków bilateralnych. Ważnym epizodem dla przełomu we wzajemnych relacjach były obchody 40lecia wydania Manifestu PKWN, kiedy na uroczystościach w Ambasadzie PRL w Pekinie zjawili się wicepremier Tian Jiyun, minister Spraw Zagranicznych Wu Xueqian i szefowie inni resortów. Podobną rangę i oprawę nadano obchodom święta narodowego ChRL w Warszawie. Bardzo ważną rolę w dynamizacji wzajemnych stosunków, przede wszystkim gospodarczych, ale także politycznych, odegrały oficjalne wizyty w ChRL wicepremiera Janusza Obodowskiego w ChRL (w końcu marca 1985 roku) i rewizyta jego gospodarza, wicepremiera ChRL Li Penga (w maju tegoż roku) w Polsce. Obaj zostali przyjęci przez szefów rządów oraz spotkali się z najważniejszymi kierownikami resortów gospodarczych i finansowych. Wydarzeniem wieńczącym niejako proces normalizacji i rozwoju stosunków bilateralnych lat 80. była pierwsza ponad dwóch dekad robocza wizyta na najwyższym szczeblu. Złożył ją w Pekinie w dniach 28-30 września 1986 roku Przewodniczący Rady Państwa gen. Wojciech Jaruzelski. Jaruzelski rozmawiał z czołowymi osobistościami najwyższego kierownictwa ChRL - Deng Xiaopingiem, przewodniczącym ChRL Li Xiannianem, premierem Zhao Ziyangiem oraz sekretarzem generalnym KPCh, Hu Yaobangiem. W roku 1987 pełniący obowiązki sekretarza generalnego KC KPCh, premier Rady Państwowej Zhao Ziyang przyjechał z oficjalną i przyjazną wizytą do Polski. Latem 1988 roku premier Polski Zbigniew Messner odwiedził Chiny. Rezultatem tej wizyty było podpisanie umowy o współpracy gospodarczej, handlowej i naukowo-technicznej między PRL i ChRL w wielu dziedzinach takich jak: rolnictwo, biotechnologia, elektronika, przemysł maszynowy, górnictwo, energetyka czy gospodarka morska.

     

    Przełom lat 80. i 90. przyniósł pewne osłabienie naszych kontaktów z Chinami i innymi krajami Azji. Główni partnerzy Polski obserwowali rozwój sytuacji w naszym kraju, czekając na potwierdzenie trwałości przemian politycznych i gospodarczych. Od 1991 roku nastąpił jednak powrót do dialogu politycznego i kontaktów politycznych z naszymi głównymi partnerami w Azji. W 1991 roku doszło do wymiany wizyt ministrów spraw zagranicznych (Qian Qichen i Krzysztof Skubiszewski) oraz ministrów współpracy gospodarczej z zagranicą Polski i Chin. Ustanowiono wznowienie dwustronnych, okresowych konsultacji politycznych na szczeblu podsekretarzy stanu. Zdecydowano również o przywróceniu kontaktów miedzy parlamentami Polski i Chin. W roku 1993 wicepremierzy Zou Jiahua i Henryk Goryszewski wymienili wizyty, które w końcowym efekcie zaowocowały podpisaniem nowego porozumienia o stosunkach gospodarczo-handlowych.

     

    We wrześniu 1994 roku złożył oficjalną wizytę w Chinach premier Waldemar Pawlak. Polski premier odbył podczas wizyty rozmowy z przewodniczącym ChRL, Jiang Zeminem, oraz z premierem Li Pengiem. Świadczyło to o wysokiej randze nadanej wizycie przez partnerów chińskich. Sukcesem tej wizyty było po raz pierwszy wyrażenie przez stronę chińską zrozumienia dla polskich działań integracji politycznej i gospodarczej z Unią Europejską oraz na rzecz uzyskania członkostwa w NATO.

     

    Następowały również kolejne wizyty wysokich rangą przedstawicieli władz chińskich w Polsce, między innymi: wiceprzewodniczących Ogólnochińskiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych Chen Muhua i Bu He, przewodniczącego Chińskiej Ludowej Konsultatywnej Konferencji Politycznej Li Ruihuana, wicepremiera Li Lanqinga oraz szefów Sztabu Generalnego Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej Chi Haotiana i Zhang Wanniana. Wśród polskich polityków, którzy złożyli wizytę w Chinach byli: marszałek Sejmu RP Józef Oleksy, marszałek Senatu Andrzej Stelmachowski i Adam Struzik, wicepremier i minister finansów Grzegorz Kołodko, szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego Tadeusz Wilecki i Henryk Szumski.

    W listopadzie 1997 roku doszło do ofi

    cjalnej wizyty w Chinach prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego. Była to pierwsza po trzydziestu ośmiu latach oficjalna wizyta szefa Państwa Polskiego w Chinach. Przywódcy obu państw podpisali wówczas „Wspólny Komunikat Chińskiej Republiki Ludowej i Rzeczypospolitej Polskiej". W grudniu 2000 roku wizytę oficjalną w Polsce złożył szef chińskiej dyplomacji Tang Jiaxuan. W toku rozmów z prezydentem Aleksandrem Kwaśniewskim, premierem Jerzym Buzkiem, Marszałkiem Sejmu Maciejem Płażyńskim, a także ministrem SZ Władysławem Bartoszewskim, obie strony potwierdziły zainteresowanie rozwojem równoprawnych, pragmatycznych i wzajemnie korzystnych stosunków z uwzględnieniem nowych uwarunkowań wewnętrznych i zewnętrznych w obu krajach. Polska i Chiny wyraziły gotowość ożywienia kontaktów i wymiany na płaszczyźnie rządowej, międzyparlamentarnej, naukowej i kulturalnej.

    Uwieńczenie okresu budowy stosunków polsko-chińskich po zmianach politycznych roku 1989 stanowi pierwsza w Polsce wizyta przewodniczącego Chińskiej Republiki Ludowej, która miała miejsce w 2004 roku. W czasie tej wizyty Prezydent RP Aleksander Kwaśniewski i przewodniczący ChRL, Hu Jintao podpisali w dniu 8 czerwca 2004 roku „Wspólne Oświadczenie między Rzeczpospolitą Polską a Chińską Republika Ludową". Dokument ten wyznaczył ramy i ogólne zasady rozwoju stosunków dwustronnych w następnych latach.

     

    Kluczowe znaczenie w historii dwustronnych stosunków miał rok 2011, a szczególnie grudniowa wizyta państwowa w ChRL Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego – pierwsza wizyta głowy polskiego państwa w Chinach od 14 lat. Przywódcy obu krtajów postanowili podnieść relacje między naszymi krajami do poziomu strategicznego partnerstwa. W efekcie tej decyzji doszło do bezprecedensowej intensyfikacji wymiany wizyt na wysokim szczeblu i stworzenia nowych struktur współpracy. W kwietniu 2012 r. pierwszą od ćwierćwiecza wizytę w Polsce złożył Premier ChRL Wen Jiabao. Podczas jego pobytu w Warszawie odbył się szczyt szefów rządów Chin, Polski i 15 innych krajów Europy Środkowej, na którym Premier Wen ogłosił „12 inicjatyw” na rzecz rozwoju współpracy między Chinami i naszym regionem w różnych dziedzinach – od gospodarki i polityki, po naukę i turystykę. Wizyta Ministra Spraw Zagranicznych RP Radosława Sikorskiego w Chinach we wrześniu 2012 roku służyła m.in. omówieniu konkretnych mechanizmów dialogu i współpracy. Uzgodniono na przykład powstanie Komitetu Międzyrządowego, na którego czele stanęli szefowie dyplomacji obu państw.

     

    W kwietniu i w maju 2013 r. Chiny odwiedzili także Michał Boni Minister Administracji i Cyfryzacji RP oraz Tomasz Siemoniak, Minister Obrony Narodowej RP. W czerwcu 2013 r. doszło do istotnej wizyty delegacji polskiego parlamentu pod przewodnictwem p. Marszałek Sejmu RP Ewy Kopacz. Oprócz ważnych spotkań w Pekinie (m.in. z przewodniczącym OZPL Zhang Dejiangem, wiceprzewodniczącym Chin Li Yuanchao i wiceprzewodniczącym Ludowej Politycznej Konferencji Konsultatywnej Wang Jiarui) odwiedziła ona również Kanton, Tianjin i Zhuhai. Istotną częścią pobytu delegacji w Chinach były spotkania poświęcone intensyfikacji relacji gospodarczych pomiędzy obydwoma krajami, m.in. w dziedzinie inwestycji kapitałowych, a także możliwych wspólnych projektach energetycznych (gaz łupkowy, energetyka wodna i wiatrowa). Elementy gospodarcze związane z wizytą delegacji sejmowej zostały podjęte także podczas rozmów Ilony Antoniszyn-Klik, Wiceminister Gospodarki RP, w Pekinie, Nankinie i Szanghaju w czerwcu 2013 r.  W tym samym miesiącu o rozwoju współpracy edukacyjnej (m.in. poprzez zwiększenie ilości chińskich studentów w Polsce, czy otwieranie kolejnych studiów polonistycznych w Chinach) dyskutowała z chińskimi partnerami Daria Lipińskaj-Nałęcz, Wiceminister Nauki i Szkolnictwa Wyższego RP.

      

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: